زياد از بين برد و بعد از آن حملهء افغانان موجب زوال كامل آن گشت . شيراز براى مدت كوتاهى نيروى تازه‌اى گرفت و در رشتهء معمارى حيات مجدد يافت . كريم‌خان زند ، كه نايب السلطنهء يكى از پادشاهان مستبد صفويه به شمار مىرفت ، تا حدى شهر را تجديد بنا كرد و براى آن ديوارهاى سنگى به ارتفاع 28 پا و قطر 10 پا ساخت و خندقى حفر كرد و به ايجاد قلاع و مساجد و كاروانسراها و مدارس پرداخت . ايجاد بازار زيباى شيراز نيز از اقدامات او به شمار مىرود . همان‌طور كه شهر اصفهان ساختمانهاى زيباى خود را مديون شاه عباس است ، در شيراز نيز هر كجا بناى زيبايى مشاهده مىشود توسط كريم‌خان زند به وجود آمده است . سكنهء شيراز امروز در حدود 000 50 تا 000 60 تن تخمين زده مىشود . هرگاه شهر شيراز را از تنگ اللّه اكبر و جادهء عريض و وسيع آن مشاهده نماييم منظرهء شهر و سروهاى زيباى آن بىشباهت به شهرهاى قديمى ايتاليا نيست . گرچه شيراز تا حد زيادى شكوه و جلال خود را از دست داده ، هنوز مقدارى از زيبايى و جاذبهء گذشتهء خود را حفظ كرده است . غروب آفتاب ، هنگامى كه تمام دره به طلا مبدل مىگردد ، شخص سپرى شدن وقت را فراموش مىكند . در اين موقع ، استخرها پر از آب مىشود و علفهاى هرزه از نظر ناپديد مىگردد و سنگفرشهاى شكسته به بهار خواب و جاده‌هاى گل سرخ تبديل مىگردد . سروهايى كه قرنها عمر دارند و رنگ آنها تيره همرنگ سمور است سايه‌هاى مخملى مىاندازند و بلبلان ديگر خاموش نمىمانند . در اين موقع است كه باغهاى شيراز دلربايى و فريبندگى خاصى پيدا مىكند و همان باغهايى مىشود كه ما در مخيلهء خود از باغهاى ايران مىپرورانيم . گرچه بازارهاى شيراز به اندازهء بازارهاى ساير شهرهاى ايران پرآمد و رفت و جالب توجه نيست ، از لحاظ معمارى زيباترين بازارهاى اين كشور به شمار مىرود . « بازار وكيل » يك خيابان سرپوشيده‌اى است كه از آجر زرد ساخته شده ( سالى يك بار در فصل بهار تميز مىشود ) و داراى طاق مقوس است و طول آن 120 يا رد مىباشد . در چهار سوق بازار گنبد بزرگى است كه زمانى كه لرد كرزن از اين شهر بازديد كرده داراى سكويى بوده است كه بازرگانان براى گفت و گو در آنجا اجتماع مىكردند . هرگاه بر بام اين گنبد برويم مشاهده خواهيم كرد كه سكويى كه لرد كرزن از آن سخن گفته ديگر وجود ندارد . بامهاى بازارهاى ايران هميشه وضع كثيفى دارد ؛ ولى با اينهمه ، جالب توجه است و مىتوان مسافت زيادى را از روى آنها پيمود ولى عاقلانه آن است كه پاسبان را از